لقاح آزمایشگاهی (IVF)

ناباروری به معنای پایان امید نیست. امروزه با پیشرفت روش‌های درمان ناباروری، بسیاری از زوج‌هایی که سال‌ها منتظر فرزند بوده‌اند، توانسته‌اند این تجربه شیرین را پشت سر بگذارند. لقاح آزمایشگاهی یا IVF (In Vitro Fertilization) یکی از مؤثرترین روش‌های درمان ناباروری است که با کمک آن، لقاح تخمک و اسپرم در محیط کنترل‌شده آزمایشگاه انجام می‌شود و پس از تشکیل جنین، مناسب‌ترین جنین به رحم منتقل می‌گردد.

در مرکز درمان ناباروری تابان، درمان هر زوج بر اساس شرایط اختصاصی آن‌ها برنامه‌ریزی می‌شود؛ زیرا هیچ نسخه یکسانی برای همه وجود ندارد و انتخاب بهترین مسیر درمان، نیازمند بررسی دقیق پزشکی و همکاری یک تیم تخصصی است.

IVF چگونه به درمان ناباروری کمک می‌کند؟

در بارداری طبیعی، لقاح تخمک و اسپرم در لوله‌های رحمی انجام می‌شود. اما گاهی به دلایل مختلف این روند به‌درستی انجام نمی‌شود. در روش IVF، این مرحله در آزمایشگاه و تحت شرایط استاندارد انجام می‌شود تا شانس تشکیل جنین افزایش یابد.

پس از تشکیل جنین، رشد آن طی چند روز توسط جنین‌شناسان بررسی می‌شود و در زمان مناسب، بهترین جنین برای انتقال به رحم انتخاب خواهد شد. در صورت وجود جنین‌های باکیفیت اضافی، امکان انجماد آن‌ها برای استفاده در آینده نیز وجود دارد.

چه زمانی IVF بهترین انتخاب است؟

IVF همیشه اولین روش درمان ناباروری نیست. پزشک با بررسی علت ناباروری، سن زوجین، نتایج آزمایش‌ها و سابقه درمان، مناسب‌ترین روش را انتخاب می‌کند.

IVF معمولاً در شرایط زیر توصیه می‌شود:

انسداد یا آسیب لوله‌های رحمی

اگر لوله‌های رحمی مسدود باشند یا عملکرد طبیعی خود را از دست داده باشند، امکان رسیدن اسپرم به تخمک کاهش پیدا می‌کند. در این شرایط، IVF می‌تواند مرحله لقاح را خارج از بدن انجام دهد.

ناباروری مردان

کاهش تعداد اسپرم، کاهش حرکت اسپرم یا اختلال در کیفیت آن می‌تواند احتمال بارداری طبیعی را کاهش دهد. در برخی موارد، IVF همراه با ICSI بهترین گزینه درمانی است.

کاهش ذخیره یا کیفیت تخمک

با افزایش سن یا برخی بیماری‌ها، تعداد و کیفیت تخمک‌ها کاهش می‌یابد. در این شرایط، IVF می‌تواند فرصت مناسبی برای استفاده از تخمک‌های موجود فراهم کند.

اندومتریوز

اندومتریوز ممکن است عملکرد تخمدان‌ها، لوله‌های رحمی و حتی کیفیت تخمک را تحت تأثیر قرار دهد. در بسیاری از بیماران، IVF یکی از مؤثرترین روش‌های درمان است.

ناباروری با علت نامشخص

گاهی با وجود طبیعی بودن بسیاری از آزمایش‌ها، بارداری اتفاق نمی‌افتد. اگر روش‌های درمانی ساده‌تر موفق نباشند، پزشک ممکن است IVF را پیشنهاد کند.

مراحل درمان IVF چگونه است؟

درمان IVF یک فرآیند مرحله‌به‌مرحله است که برای هر بیمار متناسب با شرایط او برنامه‌ریزی می‌شود.

ابتدا وضعیت پزشکی زوجین با آزمایش‌ها، سونوگرافی و بررسی سوابق درمانی ارزیابی می‌شود. سپس با استفاده از داروهای مخصوص، تخمدان‌ها برای تولید چند تخمک آماده می‌شوند و روند رشد آن‌ها به‌طور منظم تحت نظر پزشک قرار می‌گیرد.

پس از رسیدن فولیکول‌ها به اندازه مناسب، تخمک‌ها با یک عمل کوتاه و کم‌تهاجمی جمع‌آوری می‌شوند. در همان روز، نمونه اسپرم نیز آماده شده و لقاح در آزمایشگاه انجام می‌شود.

جنین‌های تشکیل‌شده چند روز در شرایط کاملاً کنترل‌شده نگهداری و از نظر کیفیت ارزیابی می‌شوند. در نهایت، مناسب‌ترین جنین با استفاده از کاتتر مخصوص و بدون نیاز به جراحی داخل رحم قرار می‌گیرد. حدود ۱۰ تا ۱۴ روز بعد، آزمایش خون نتیجه درمان را مشخص می‌کند.

آیا بیماری‌های زمینه‌ای مانع انجام IVF می‌شوند؟

ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون، اختلالات تیروئید، بیماری‌های خودایمنی، اندومتریوز یا برخی بیماری‌های کلیوی، همیشه به معنای غیرممکن بودن IVF نیست. بسیاری از این بیماران، پس از کنترل بیماری و بررسی کامل توسط پزشک، می‌توانند درمان ناباروری را با اطمینان آغاز کنند.

همچنین اگر یکی از زوجین سابقه شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا مصرف داروهای خاص داشته باشد، لازم است پیش از شروع درمان، پزشک از تمامی سوابق پزشکی و داروهای مصرفی مطلع شود تا مناسب‌ترین برنامه درمانی انتخاب گردد.

شانس موفقیت IVF به چه عواملی بستگی دارد؟

هیچ پزشکی نمی‌تواند تنها با یک عدد یا یک آزمایش، موفقیت IVF را پیش‌بینی کند. نتیجه درمان به مجموعه‌ای از عوامل مانند سن خانم، کیفیت تخمک و اسپرم، کیفیت جنین، وضعیت رحم، علت ناباروری، سبک زندگی و رعایت دقیق برنامه درمانی بستگی دارد.

به همین دلیل، ارزیابی هر زوج به‌صورت جداگانه انجام می‌شود و تصمیم‌های درمانی بر اساس شرایط واقعی همان زوج اتخاذ خواهد شد.

دانستنی‌های مهم

باردار نشدن در اولین سیکل IVF به معنای پایان درمان نیست.

در برخی زوج‌ها، ممکن است برای رسیدن به بارداری بیش از یک سیکل درمانی نیاز باشد. بررسی نتایج هر مرحله به پزشک کمک می‌کند بهترین تصمیم را برای ادامه درمان بگیرد.

بارداری حاصل از IVF تفاوتی با بارداری طبیعی ندارد.

پس از لانه‌گزینی موفق جنین، روند رشد جنین و مراقبت‌های دوران بارداری مشابه سایر بارداری‌ها خواهد بود.

استراحت مطلق پس از انتقال جنین معمولاً ضروری نیست.

در بیشتر موارد، انجام فعالیت‌های روزمره سبک بلامانع است و رعایت توصیه‌های پزشک اهمیت بیشتری از استراحت طولانی‌مدت دارد.